Nếu máy bơm cứ phải mồi nước lại sau mỗi lần nghỉ, thủ phạm thường gặp nhất là lupe máy bơm (rọ hút) bị hở, kẹt rác hoặc chai gioăng. Khi lupe không còn giữ kín, cột nước trong ống hút từ từ tụt về bể. Lần chạy sau, bơm chỉ quay trong không khí và không lên nước.
Nguyên nhân thứ hai là đường ống hút bị lọt khí ở mối nối. Cả hai lỗi đều kiểm tra được tại nhà, và thay lupe là việc nhiều gia đình có thể tự làm nếu chọn đúng cỡ.
Lupe và van một chiều khác nhau thế nào?
Hai bộ phận này đều cho nước đi theo một chiều, nhưng nằm ở hai vị trí khác nhau và làm hai nhiệm vụ khác nhau.
| Lupe (rọ hút, van đáy) | Van một chiều máy bơm | |
|---|---|---|
| Vị trí | Đầu cuối ống hút, ngâm trong bể ngầm, giếng hoặc bồn | Trên đường ống, thường ở phía đẩy sau bơm hoặc đoạn hút gần bơm |
| Cấu tạo | Van một chiều kèm lưới lọc rác | Van một chiều, không có lưới lọc |
| Nhiệm vụ chính | Giữ nước mồi trong ống hút và thân bơm khi bơm nghỉ; chặn rác lớn | Chống nước chảy ngược, giữ áp trong đường ống, giảm búa nước |
| Khi hỏng | Bơm mất nước mồi, phải mồi lại; rác lọt vào cánh bơm | Bơm tăng áp tự bật dù không dùng nước, nước chảy ngược về bể |
Nói gọn: lupe giữ cho bơm luôn có nước mồi, còn van một chiều giữ cho đường ống luôn có áp. Trong nhiều hệ thống gia đình, lupe chính là van một chiều duy nhất ở phía hút.
Ở chiều ngược lại, van một chiều trên ống đẩy bị hở là lý do quen thuộc khiến bơm tăng áp tự bật vào ban đêm. Lỗi này đã được phân tích trong bài máy bơm tự chạy khi không mở nước.
Vì sao máy bơm bị mất nước mồi?
Bơm ly tâm thông thường không tự hút được khi buồng bơm và ống hút còn chứa không khí. Vì vậy, toàn bộ đoạn từ lupe đến cánh bơm phải luôn đầy nước. Bất cứ chỗ nào để nước thoát ra hoặc để khí lọt vào đều làm mất nước mồi.
1. Lupe bị kẹt hoặc hở. Lá van hay đĩa van trong lupe bị lá cây, túi nilon, cặn vôi hoặc cát chèn vào nên không đóng kín. Gioăng cao su lâu ngày chai cứng, lò xo yếu hoặc gỉ sét cũng gây ra tình trạng tương tự.
2. Lưới lọc bị bít. Lupe vẫn kín nhưng lưới bị rêu, bùn bám dày. Bơm khó hút, nước lên yếu, thậm chí hút cạn đoạn ống rồi chạy “hụt” không lên nước.
3. Ống hút lọt khí. Mối nối ren quấn băng tan ẩu, keo dán ống nhựa bị nứt, hoặc ống bị gãy ngầm. Nước không rò ra ngoài nhưng không khí lại lọt vào. Đây là kiểu lỗi khó phát hiện nhất, vì nhìn bên ngoài không thấy nước rỉ.
4. Lupe đặt sai vị trí. Đặt quá sát đáy thì bơm hút bùn và rác. Đặt quá cao thì khi mực nước hạ, lupe lộ lên khỏi mặt nước và hút phải không khí.
5. Rò tại chính máy bơm. Phớt hở hoặc ốc mồi không kín cũng làm thất thoát nước mồi. Nếu thấy nước rỉ ở khe giữa motor và buồng bơm, hãy xem bài thay phớt máy bơm nước gia đình.
Lưu ý rằng bơm không lên nước còn có nhiều nguyên nhân khác ngoài lupe, như cánh bơm mòn, chiều cao hút quá giới hạn hoặc nguồn nước cạn. Bài 10 nguyên nhân máy bơm không lên nước có tổng hợp đầy đủ các trường hợp này. Bài viết dưới đây chỉ tập trung vào lupe và van một chiều.
Cách kiểm tra lupe máy bơm tại nhà
Thử giữ nước mồi. Mồi đầy nước, cho bơm chạy bình thường, rồi tắt bơm và để yên vài giờ hoặc qua đêm. Sau đó, ngắt điện, mở ốc mồi:
- Nước vẫn đầy đến miệng ốc: lupe và ống hút còn kín.
- Nước đã tụt xuống: có chỗ hở trên đường hút.
Nếu ống hút đoạn trên mặt đất là loại nhựa trong, bạn có thể nhìn trực tiếp cột nước tụt xuống.
Kéo lupe lên kiểm tra. Ngắt điện, kéo đầu ống hút lên khỏi mặt nước. Giữ ống thẳng đứng, lupe ở dưới, rồi đổ nước từ phía trên vào ống:
- Nước rỉ ra qua lupe: lá van không kín, cần vệ sinh hoặc thay.
- Nước giữ được trong ống: lupe vẫn tốt, lỗi nằm ở mối nối hoặc ở máy bơm.
Nhân lúc lupe đã kéo lên, hãy quan sát kỹ lưới lọc, lò xo, gioăng cao su và thân lupe xem có nứt, gỉ hay bị rêu bám không.
Kiểm tra mối nối ống hút. Cho bơm chạy, bôi nước xà phòng lên từng mối nối phía hút. Ống hút làm việc ở áp âm, nên chỗ hở sẽ “hút” bọt xà phòng vào trong thay vì sủi bọt ra ngoài. Ngoài ra, nếu nghe tiếng “xì xì” nhỏ tại một mối nối, đó thường là điểm lọt khí.
Cách chọn lupe và rọ hút máy bơm thay thế
Đúng cỡ ống hút. Lupe phải cùng cỡ với ống hút và cửa hút của bơm. Các cỡ ống nhựa dân dụng thường gặp là Ø27, Ø34, Ø42, Ø49, Ø60. Không dùng lupe nhỏ hơn cửa hút để “cho vừa”, vì sẽ làm hụt lưu lượng và khiến bơm hút khó hơn.
Chọn vật liệu theo nguồn nước:
- Lupe nhựa: nhẹ, không gỉ, giá thấp, phù hợp bể chứa nước sạch.
- Lupe đồng hoặc inox: bền hơn, lá van kín lâu, phù hợp giếng khoan hoặc nguồn nước có độ ăn mòn cao.
- Lupe gang: chịu va đập tốt, nhưng dễ gỉ nếu nước nhiễm phèn.
Chọn kiểu van:
- Lò xo (đĩa van): đóng nhanh, kín tốt, hạn chế búa nước. Đây là loại phổ biến cho bơm gia đình.
- Lá lật: cản dòng ít hơn, nhưng cần lắp đúng tư thế để lá van tự đóng được.
Ưu tiên loại có lưới lọc đủ rộng, dễ tháo vệ sinh, và gioăng cao su còn mềm khi mua.
Các bước thay lupe máy bơm
- Ngắt điện máy bơm, kéo ống hút lên khỏi bể hoặc giếng.
- Tháo lupe cũ. Với ống nhựa dán keo, có thể phải cắt bỏ đoạn đầu ống rồi lắp lupe mới qua một khớp nối ren.
- Quấn băng tan đủ dày theo chiều ren, rồi vặn lupe mới vào. Không vặn quá lực với lupe nhựa vì dễ nứt cổ ren.
- Kiểm tra lại đường ống hút: thay các mối nối nghi lọt khí, siết chặt cổ nối vào bơm.
- Thả ống về vị trí. Đặt lupe cách đáy bể một khoảng, thường khoảng 15–30 cm, để tránh hút bùn. Đồng thời, lupe phải luôn nằm dưới mực nước thấp nhất. Nếu đáy giếng nhiều cát, có thể buộc lupe vào một đoạn dây treo cố định.
- Mồi nước đầy, xả hết khí rồi chạy thử. Để bơm nghỉ vài giờ, sau đó mở ốc mồi kiểm tra xem nước còn giữ được không.
Cách mồi nước đúng, nhất là khi bơm bị “e” khí, đã được hướng dẫn chi tiết trong bài cách mồi nước cho máy bơm bị e, hụt nước.
Lắp van một chiều máy bơm đúng cách
Van một chiều phải lắp đúng chiều mũi tên in trên thân van, tức chiều dòng nước chảy. Lắp ngược thì nước không đi qua được, bơm sẽ chạy mà không lên nước.
Với van lá lật, cần chú ý tư thế lắp. Nhiều loại chỉ hoạt động đúng khi lắp ngang, hoặc lắp đứng với dòng nước đi từ dưới lên. Nếu lắp sai tư thế, lá van có thể không đóng kín.
Với bơm tăng áp có bình tích áp, van một chiều phía đẩy giữ áp trong đường ống mỗi khi bơm ngắt. Van này rò sẽ khiến áp tụt và bơm tự bật. Vì vậy, khi thay lupe, nên kiểm tra luôn van một chiều phía đẩy.
Trường hợp đặc biệt:
- Bơm đặt thấp hơn mực nước trong bể (hút ngập) không cần lupe để giữ mồi, chỉ cần lưới lọc ở đầu hút.
- Máy bơm tự mồi có khả năng tự hút lại khi mất mồi. Tuy vậy, vẫn nên dùng lupe để bơm khởi động nhanh hơn và hạn chế chạy khô.
Khi nào nên gọi thợ?
Nên nhờ kỹ thuật viên khi:
- Ống hút đi âm hoặc chạy dài, khó dò điểm lọt khí.
- Lupe nằm trong giếng khoan sâu.
- Đã thay lupe mà bơm vẫn mất mồi.
- Bơm đã chạy khô nhiều lần. Trường hợp này phớt và cánh bơm có thể đã bị ảnh hưởng.
Điện Cơ Tấn Phú có dịch vụ bảo trì máy bơm tại TP.HCM và cung cấp phụ kiện thay thế cho các dòng bơm gia đình.
- Văn phòng: 607B Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP.HCM
- Kho xưởng: 221 Đường Song Hành, Phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM
- Hotline & Zalo: 0913.532.862
- Email: tanphupumps@gmail.com
Câu hỏi thường gặp
Lupe máy bơm dùng được bao lâu?
Tùy chất lượng nước và vật liệu lupe. Nước nhiều cặn, phèn sẽ làm gioăng và lò xo xuống cấp nhanh hơn. Nên kéo lupe lên kiểm tra, vệ sinh định kỳ, hoặc ngay khi bơm bắt đầu khó giữ mồi.
Máy bơm phải mồi nước mỗi lần chạy có phải do lupe không?
Phần lớn là do lupe hở hoặc ống hút lọt khí. Hãy thử giữ nước mồi qua đêm và kiểm tra lupe như hướng dẫn ở trên để khoanh vùng.
Có thể dùng van một chiều thay cho lupe không?
Van một chiều lắp gần bơm vẫn giữ được nước mồi, nhưng không có lưới lọc nên rác có thể lọt vào ống hút. Ngoài ra, nếu ống hút có điểm lọt khí ở phía dưới van, bơm vẫn sẽ mất mồi. Lupe đặt ở đầu ống là giải pháp phù hợp hơn.
Rọ hút máy bơm bị bít thì có cần thay không?
Không nhất thiết. Nếu chỉ bị rêu, bùn bám, bạn có thể tháo ra vệ sinh rồi lắp lại. Chỉ cần thay khi lá van không kín, gioăng chai hoặc thân lupe bị nứt.
Lupe máy bơm và van một chiều là những bộ phận nhỏ, giá rẻ, nhưng quyết định việc bơm có luôn sẵn nước mồi và đường ống có giữ được áp hay không. Khi bơm phải mồi lại liên tục, hãy làm theo thứ tự:
- Thử giữ nước mồi qua đêm.
- Kéo lupe lên kiểm tra.
- Dò các mối nối ống hút.
Thay lupe đúng cỡ, đặt đúng vị trí và lắp van một chiều đúng chiều sẽ giúp bơm khởi động nhẹ nhàng hơn, tránh chạy khô và bền hơn nhiều năm.
