Để chỉnh rơ le áp suất máy bơm đúng, bạn cần nắm hai con số: áp đóng (bơm bắt đầu chạy khi áp tụt xuống mức này) và áp ngắt (bơm dừng khi áp đạt mức này). Trên rơ le cơ thông dụng, lò xo lớn dịch chuyển cả hai mức lên hoặc xuống cùng lúc. Lò xo nhỏ điều chỉnh khoảng chênh giữa hai mức, tức là chủ yếu thay đổi áp ngắt.
Chỉnh đúng thì nước chảy đều, bơm không đóng ngắt vụn vặt và tuổi thọ motor được kéo dài. Chỉnh sai thì ngược lại: bơm chạy mãi không ngắt, hoặc cứ “tạch tạch” mỗi lần mở vòi.
Rơ le bơm tăng áp hoạt động thế nào?
Rơ le áp suất (còn gọi là công tắc áp lực máy bơm) là một công tắc điện được điều khiển bằng áp lực nước. Bên trong có một màng cao su cảm nhận áp suất trong đường ống. Màng này đẩy cơ cấu tiếp điểm, và lực đẩy được cân bằng bởi hai lò xo:
- Khi bạn mở vòi, áp trong ống giảm dần. Lúc áp tụt xuống áp đóng, tiếp điểm đóng lại và bơm chạy.
- Khi đóng vòi, bơm tiếp tục đẩy nước cho áp tăng lên. Lúc áp chạm áp ngắt, tiếp điểm mở ra và bơm dừng.
Khoảng chênh giữa hai mức này, cùng với lượng nước dự trữ trong bình tích áp, quyết định bơm phải khởi động bao nhiêu lần mỗi giờ.
Lưu ý: các dòng bơm tăng áp điện tử thường dùng cảm biến áp suất hoặc cảm biến dòng chảy kèm bo mạch, không có hai lò xo để vặn như rơ le cơ. Nếu bạn chưa rõ bơm nhà mình thuộc loại nào, bài so sánh máy bơm tăng áp cơ và điện tử sẽ giúp phân biệt. Hướng dẫn dưới đây áp dụng cho rơ le cơ.
Đơn vị áp suất cần biết trước khi chỉnh
Đồng hồ áp trên bơm gia đình thường hiển thị bar, kgf/cm² hoặc psi. Để quy đổi nhanh:
- 1 bar ≈ 1 kgf/cm² ≈ 14,5 psi
- 1 bar ≈ cột nước cao khoảng 10 m
Mốc “1 bar ≈ 10 m” là chìa khóa để tính thông số. Cứ mỗi 3 m chênh cao, tương đương khoảng một tầng nhà, nước cần thêm khoảng 0,3 bar áp lực.
Cách tính thông số cài đặt cho nhà bạn
Không có một bộ thông số chung cho mọi gia đình. Bạn có thể tự ước tính theo ba bước:
Bước 1: Tính áp đóng
Áp đóng ≈ áp tối thiểu muốn có tại vòi + (chênh cao từ bơm đến điểm dùng cao nhất ÷ 10)
Áp tối thiểu tại vòi khoảng 1 bar là đủ cho vòi sen và máy giặt thông thường. Máy nước nóng năng lượng mặt trời, máy giặt cửa trước hay vòi sen tăng áp có thể có yêu cầu riêng, nên xem hướng dẫn của thiết bị.
Bước 2: Tính áp ngắt
Áp ngắt ≈ áp đóng + khoảng 0,8–1,2 bar.
Chênh lệch nhỏ hơn mức này khiến bơm đóng ngắt quá dày. Chênh lệch lớn hơn khiến áp nước dao động rõ rệt khi đang tắm.
Bước 3: Đối chiếu với khả năng của bơm
Áp ngắt phải thấp hơn áp tối đa bơm tạo được (cột áp tối đa ÷ 10) một khoảng an toàn, thường từ 0,3–0,5 bar trở lên. Đây là lỗi hay gặp nhất: cài áp ngắt cao hơn sức bơm thì bơm sẽ chạy mãi mà không bao giờ ngắt.
Ví dụ minh họa: nhà 3 tầng, bơm đặt ở tầng trệt, vòi cao nhất cách bơm khoảng 9 m, muốn áp tại vòi khoảng 1 bar.
- Áp đóng ≈ 1 + 0,9 ≈ 1,9 bar, làm tròn 2,0 bar
- Áp ngắt ≈ 3,0 bar
- Bơm cần cột áp tối đa khoảng 35 m trở lên để ngắt được ổn định
Bảng thông số tham khảo
Các con số dưới đây là ước tính tham khảo, cần đối chiếu với đường đặc tính của bơm và yêu cầu của thiết bị trong nhà.
| Tình huống lắp đặt | Áp đóng | Áp ngắt | Áp nạp bình tích áp |
|---|---|---|---|
| Bơm sau bồn mái, tăng áp cho tầng trên cùng (vòi thấp hơn bơm) | 1,0–1,2 bar | 1,8–2,2 bar | 0,8–1,0 bar |
| Nhà 1–2 tầng, bơm đặt tầng trệt | 1,5–1,8 bar | 2,5–2,8 bar | 1,3–1,6 bar |
| Nhà 3–4 tầng, bơm đặt tầng trệt | 1,9–2,2 bar | 2,9–3,2 bar | 1,7–2,0 bar |
Trên thị trường, nhiều mẫu rơ le cơ được cài sẵn từ nhà máy ở dải khoảng 1,4–2,8 bar (tương đương 20–40 psi) hoặc 2,1–3,5 bar (30–50 psi). Hãy kiểm tra mức cài thực tế trên đồng hồ thay vì mặc định theo nhãn.
Hướng dẫn chỉnh rơ le áp suất máy bơm từng bước
Chuẩn bị: tua vít, cờ lê nhỏ (tùy loại đai ốc trên rơ le), và một đồng hồ áp suất còn hoạt động chính xác lắp gần rơ le. Không có đồng hồ thì việc chỉnh chỉ là đoán mò.
1. Ghi lại thông số hiện tại khi nắp vẫn đóng
Mở một vòi cho nước chảy, ghi lại mức áp lúc bơm bắt đầu chạy (áp đóng). Đóng vòi, ghi lại mức áp lúc bơm tự ngắt (áp ngắt). Lặp lại 2–3 lần để có số liệu ổn định.
2. Ngắt điện rồi mới mở nắp rơ le
Bên trong nắp là các tiếp điểm 220 V để trần. Tuyệt đối không xoay lò xo khi rơ le đang có điện.
3. Chỉnh lò xo lớn để dịch cả dải áp
Xoay đai ốc lò xo lớn theo chiều kim đồng hồ để tăng cả áp đóng lẫn áp ngắt, ngược chiều để giảm. Mỗi lần chỉ xoay khoảng nửa vòng đến một vòng, rồi kiểm tra lại.
4. Chỉnh lò xo nhỏ để điều chỉnh khoảng chênh
Trên đa số rơ le cơ, siết lò xo nhỏ làm tăng áp ngắt trong khi áp đóng gần như giữ nguyên, nhờ đó khoảng chênh rộng ra. Chiều tác dụng có thể khác nhau tùy hãng, nên hãy xem sơ đồ in bên trong nắp hoặc tài liệu đi kèm.
5. Đóng nắp, cấp điện và chạy thử ít nhất 3–5 chu kỳ
Theo dõi đồng hồ xem bơm có chạy và ngắt đúng mức mong muốn không. Nếu chưa đúng, ngắt điện và tinh chỉnh tiếp từng ít một.
6. Chỉnh lại áp nạp bình tích áp cho khớp
Với bình tích áp loại màng, áp nạp khí thường được cài thấp hơn áp đóng khoảng 0,2 bar. Áp nạp phải được kiểm tra khi bình đã xả hết nước và bơm đã ngắt điện. Dùng đồng hồ đo áp lốp tại van nạp khí trên bình, bơm thêm hoặc xả bớt hơi cho đến khi đạt mức cần.
Những lỗi thường gặp khi cài đặt rơ le bơm tăng áp
Bơm chạy mãi không ngắt
Nguyên nhân thường là áp ngắt được cài cao hơn sức bơm, hoặc đường ống đang rò rỉ. Hãy giảm lò xo nhỏ hoặc lò xo lớn, đồng thời kiểm tra các điểm rò trên đường ống.
Bơm đóng ngắt liên tục, kêu “tạch tạch”
Lỗi thường đến từ khoảng chênh quá hẹp, bình tích áp mất hơi, hoặc van một chiều không kín. Bài máy bơm tăng áp đóng ngắt liên tục phân tích kỹ từng nguyên nhân.
Nước yếu ở tầng cao dù bơm vẫn chạy
Áp đóng đang được cài thấp hơn mức cần cho điểm dùng cao nhất. Hãy tăng lò xo lớn.
Rơ le không còn phản ứng dù đã chỉnh
Đường ống dẫn áp vào rơ le có thể bị nghẹt cặn, màng cao su đã chai, hoặc tiếp điểm bị cháy rỗ. Trường hợp này nên thay rơ le mới thay vì tiếp tục vặn lò xo.
Ngoài ra, đừng cài áp quá cao chỉ để “nước thật mạnh”. Áp lực vượt định mức của bình nước nóng, vòi sen hoặc dây cấp mềm có thể gây rò rỉ, hoặc làm hỏng các thiết bị này sớm hơn.
Khi nào nên nhờ kỹ thuật viên?
Nên gọi thợ khi rơ le có dấu hiệu cháy tiếp điểm, khi đã chỉnh nhiều lần mà áp vẫn không ổn định, khi bơm vẫn đóng ngắt liên tục sau khi đã nạp lại bình tích áp, hoặc khi bạn không có đồng hồ áp để kiểm tra.
Điện Cơ Tấn Phú nhận bảo trì, sửa chữa máy bơm tại TP.HCM, bao gồm kiểm tra rơ le áp và bình tích áp cho hệ thống tăng áp gia đình.
- Văn phòng: 607B Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP.HCM
- Kho xưởng: 221 Đường Song Hành, Phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM
- Hotline & Zalo: 0913.532.862
- Email: tanphupumps@gmail.com
Câu hỏi thường gặp
Rơ le áp suất máy bơm nên cài bao nhiêu bar?
Tùy chiều cao nhà và vị trí đặt bơm. Một cách tính đơn giản: áp đóng bằng khoảng 1 bar cộng chênh cao (m) chia 10, còn áp ngắt cao hơn áp đóng khoảng 0,8–1,2 bar. Áp ngắt luôn phải thấp hơn áp tối đa của bơm.
Lò xo lớn và lò xo nhỏ trên công tắc áp lực máy bơm khác nhau thế nào?
Lò xo lớn dịch chuyển cả áp đóng lẫn áp ngắt cùng lúc. Lò xo nhỏ thay đổi khoảng chênh giữa hai mức, chủ yếu tác động lên áp ngắt.
Chỉnh rơ le xong bơm vẫn chạy không ngắt là do đâu?
Thường do áp ngắt cao hơn khả năng của bơm, đường ống bị rò, hoặc cánh bơm đã mòn khiến bơm không còn đạt áp như lúc mới. Hãy giảm áp ngắt xuống và kiểm tra lại toàn bộ hệ thống.
Có cần chỉnh lại bình tích áp sau khi chỉnh rơ le không?
Có. Áp nạp của bình nên thấp hơn áp đóng mới khoảng 0,2 bar. Nếu không chỉnh lại, bình sẽ hoạt động kém hiệu quả.
