Nếu máy bơm bị rò nước ở khe giữa thân motor và buồng bơm, nguyên nhân thường gặp nhất là phớt cơ khí đã mòn hoặc nứt. Lúc này bạn nên thay phớt máy bơm nước càng sớm càng tốt, vì nước rò lâu ngày có thể ngấm vào motor, làm rỉ bạc đạn và gây rò điện.
Thay phớt không quá phức tạp nếu chọn đúng cỡ và tháo lắp cẩn thận. Bài viết dưới đây hướng dẫn bạn nhận biết dấu hiệu hỏng phớt, phân biệt với các kiểu rò khác và các bước thay phớt đúng kỹ thuật.
Phớt máy bơm gia đình là gì, nằm ở đâu?
Phớt máy bơm (phớt cơ khí, mechanical seal) là bộ làm kín đặt tại vị trí trục motor đi xuyên qua buồng bơm. Nhiệm vụ của phớt là cho trục quay tự do nhưng không để nước trong buồng bơm thoát ra phía motor.
Một bộ phớt máy bơm gia đình thường gồm hai phần:
| Bộ phận | Vị trí | Cấu tạo thường gặp |
|---|---|---|
| Phần động (quay theo trục) | Lắp trên trục, sát sau cánh bơm | Vòng ma sát (thường là carbon), lò xo, gioăng cao su ôm trục |
| Phần tĩnh (đứng yên) | Lắp trong mặt bích hoặc vách ngăn buồng bơm | Vòng ma sát (thường là gốm hoặc SiC), cao su bọc ngoài |
Hai mặt ma sát được mài rất phẳng và ép sát vào nhau nhờ lò xo. Giữa chúng luôn có một lớp nước cực mỏng làm mát và bôi trơn. Đây là lý do phớt rất “sợ” chạy khô.
Dấu hiệu rò rỉ nước máy bơm do hỏng phớt
Dấu hiệu rõ nhất là nước nhỏ giọt hoặc rỉ thành vệt ở khu vực tiếp giáp giữa motor và buồng bơm. Nhiều model có lỗ thoát nước nhỏ ở mặt bích, nên nước thường chảy ra từ đúng vị trí này.
Các biểu hiện đi kèm:
- Sàn hoặc bệ dưới bơm luôn ẩm, có vết rỉ sét hoặc cặn vôi quanh chân bơm.
- Bơm tăng áp tự đóng ngắt liên tục dù không ai mở vòi, do mất nước và mất áp qua phớt.
- Bơm hút yếu, khó lên nước, vì phớt hở khiến bơm hút cả không khí vào buồng bơm.
- Tiếng rít hoặc tiếng kêu lạ ở đầu trục, thường do mặt phớt đã khô hoặc trầy.
- Motor kêu to, nóng hơn bình thường, có thể do nước đã ngấm vào bạc đạn phía trước.
- CB chống giật nhảy khi bơm chạy, đây là dấu hiệu nước có thể đã vào cuộn dây motor.
Phân biệt rò phớt với các kiểu rò nước khác
Không phải cứ máy bơm bị rò nước là do phớt. Trước khi tháo bơm, hãy lau khô toàn bộ thân máy, cho bơm chạy rồi quan sát xem nước xuất hiện đầu tiên ở đâu:
| Vị trí rò | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Khe giữa motor và buồng bơm, lỗ thoát nước ở mặt bích | Hỏng phớt cơ khí | Thay phớt |
| Đường viền nắp buồng bơm | Ron (gioăng) nắp bị chai, rách | Thay ron nắp |
| Đầu nối ống hút hoặc ống đẩy | Ren lỏng, băng tan hỏng | Quấn lại băng tan, siết lại |
| Ốc mồi nước hoặc ốc xả đáy | Ron ốc hỏng, ốc lỏng | Thay ron, siết lại |
| Vết nứt trên thân buồng bơm | Va đập, nước đóng băng, ứng suất | Thay buồng bơm |
Vì sao phớt máy bơm nhanh hỏng?
Phớt là linh kiện hao mòn tự nhiên theo thời gian, nhưng các yếu tố sau khiến phớt hỏng sớm hơn nhiều:
- Chạy khô: bơm chạy khi mất nước nguồn, bể cạn hoặc chưa mồi nước. Mặt phớt nóng lên rất nhanh và có thể nứt chỉ sau thời gian ngắn. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
- Nước lẫn cát, cặn: hạt cứng lọt vào giữa hai mặt ma sát, gây trầy xước.
- Nước quá nóng hoặc có hóa chất: vượt nhiệt độ hoặc giới hạn hóa chất mà vật liệu phớt và gioăng chịu được.
- Rung, lệch trục: bạc đạn mòn, bơm đặt trên nền không phẳng, hoặc ống không được đỡ khiến trục bị kéo lệch.
- Đóng ngắt quá nhiều lần: rơ le áp cài sai, bình tích áp mất hơi.
Trong thực tế, nếu phớt mới thay đã rò lại sau thời gian ngắn, nên kiểm tra nguồn nước, rơ le áp, bình tích áp và bạc đạn. Chỉ thay phớt mà không xử lý nguyên nhân gốc thì phớt mới cũng sẽ hỏng tương tự.
Cách chọn phớt máy bơm gia đình đúng cỡ
Phớt phải khớp chính xác với trục và hốc lắp, nên cần đối chiếu các thông số sau:
- Đường kính trục (đường kính lỗ phớt): đo bằng thước kẹp tại vị trí lắp phớt. Sai lệch dù chỉ 1 mm cũng không làm kín được.
- Đường kính ngoài phần tĩnh: phải vừa khít hốc lắp trên mặt bích.
- Chiều cao lắp đặt: quyết định lực ép của lò xo. Phớt quá cao hoặc quá thấp đều gây rò.
- Vật liệu mặt ma sát và gioăng: với nước sinh hoạt thông thường, cặp carbon/gốm khá phổ biến. Nước nóng hoặc nước có lẫn cặn cần vật liệu bền hơn theo khuyến cáo của hãng.
- Mã phớt theo model bơm: cách chắc chắn nhất là tra mã trong tài liệu kỹ thuật của hãng, hoặc mang phớt cũ đi đối chiếu.
Không nên dùng phớt “na ná” rồi chêm thêm long đền cho vừa. Lực ép lò xo sai thì phớt sẽ rò lại sau thời gian ngắn.
Các bước thay phớt máy bơm nước
Lưu ý: quy trình dưới đây áp dụng cho bơm gia đình dạng ly tâm trục ngang phổ biến. Kết cấu cụ thể có thể khác nhau tùy hãng. Nếu chưa quen tháo lắp thiết bị điện, hãy nhờ kỹ thuật viên.
- Ngắt điện hoàn toàn, rút phích cắm hoặc ngắt CB. Khóa van hai đầu và xả hết nước trong buồng bơm.
- Đánh dấu vị trí và chụp ảnh buồng bơm, chiều ống trước khi tháo, để lắp lại đúng chiều.
- Tháo buồng bơm (thân bơm) bằng cách nới đều các bu lông theo kiểu đối xứng, tránh làm vênh mặt bích.
- Tháo cánh bơm. Giữ cố định trục từ phía đuôi motor (thường có rãnh vít sau nắp quạt), rồi tháo ốc hoặc vặn cánh ra. Lưu ý chiều ren có thể khác nhau tùy model, không dùng lực mạnh khi chưa chắc chiều vặn.
- Tháo phớt cũ. Rút phần động ra khỏi trục, sau đó lấy phần tĩnh ra khỏi hốc mặt bích.
- Vệ sinh và kiểm tra. Lau sạch trục và hốc lắp. Kiểm tra trục có bị rỗ, mòn rãnh không; xoay trục bằng tay để nghe bạc đạn. Nếu bạc đạn rít hoặc rơ, cần thay bạc đạn cùng lúc.
- Lắp phần tĩnh mới. Ấn đều tay cho phần tĩnh vào hốc, mặt ma sát hướng về phía cánh bơm. Không chạm tay vào mặt ma sát và không để dính dầu mỡ, bụi bẩn lên bề mặt này.
- Lắp phần động mới lên trục. Bôi trơn gioăng cao su bằng nước hoặc chất bôi trơn theo khuyến cáo của hãng phớt, rồi đẩy nhẹ cho đến khi hai mặt ma sát tiếp xúc.
- Lắp lại cánh bơm, buồng bơm và thay ron nắp mới nếu ron cũ đã chai. Siết bu lông đều tay theo kiểu đối xứng.
- Mồi đầy nước, cấp điện và chạy thử. Quan sát vài phút, kiểm tra không còn rò nước và bơm chạy êm.
Không được chạy thử khi buồng bơm còn khô. Chỉ vài giây chạy khô cũng có thể làm nứt phớt vừa thay.
Khi nào nên nhờ kỹ thuật viên thay phớt?
Nên gọi kỹ thuật viên thay vì tự làm trong các trường hợp sau:
- Nước đã vào motor: CB chống giật nhảy, motor kêu to, bạc đạn rỉ.
- Trục bị mòn rãnh hoặc rỗ tại vị trí lắp phớt.
- Không tìm được mã phớt phù hợp với model bơm.
- Bơm chìm, bơm giếng khoan hoặc bơm trục đứng nhiều tầng cánh, vì kết cấu phức tạp hơn bơm ly tâm thông thường.
- Bạn không có dụng cụ hoặc chưa quen làm việc với thiết bị điện.
Với trường hợp nước đã vào motor, kỹ thuật viên nên đo điện trở cách điện cuộn dây trước khi cho bơm chạy lại.
Xem thêm >> Bảo trì máy bơm nước gia đình định kỳ: Tại sao lại quan trọng?
Nếu máy bơm gia đình của bạn đang rò nước, chạy yếu hoặc tự đóng ngắt liên tục, bạn có thể liên hệ Điện Cơ Tấn Phú để được tư vấn về tình trạng bơm và hướng xử lý phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Máy bơm bị rò nước có dùng tiếp được không?
Không nên. Rò nhỏ ban đầu sẽ nặng dần, nước có thể ngấm vào bạc đạn và cuộn dây, dẫn đến hỏng motor và nguy cơ rò điện.
Bao lâu nên thay phớt máy bơm một lần?
Không có mốc cố định. Tuổi thọ phớt phụ thuộc chất lượng nước, tần suất chạy và việc bơm có bị chạy khô hay không. Nên thay khi xuất hiện dấu hiệu rò.
Thay phớt có cần thay luôn ron nắp buồng bơm không?
Nên thay nếu ron cũ đã chai, biến dạng hoặc rách. Ron mới giúp tránh phải tháo lại bơm chỉ vì rò ở nắp.
Phớt máy bơm gia đình có dùng chung giữa các hãng được không?
Chỉ dùng được khi trùng đủ đường kính trục, đường kính ngoài, chiều cao lắp và vật liệu phù hợp. Không nên chọn phớt theo cảm tính.
Rò nước ở khe giữa motor và buồng bơm là dấu hiệu điển hình cần thay phớt máy bơm nước. Để thay phớt hiệu quả và lâu bền, bạn cần lưu ý ba điểm:
- Xác định đúng vị trí rò trước khi tháo bơm, tránh thay phớt nhầm khi lỗi nằm ở ron hoặc đầu nối.
- Chọn phớt khớp đúng kích thước trục, hốc lắp và chiều cao lắp đặt.
- Lắp sạch, không chạy khô, và xử lý nguyên nhân gốc khiến phớt hỏng sớm.
Nếu nước đã ngấm vào motor hoặc bạn chưa chắc về kết cấu bơm, hãy liên hệ Điện Cơ Tấn Phú để được tư vấn trước khi tự tháo máy.
