Máy bơm kêu rè liên tục, tiếng to dần theo thời gian, thường là dấu hiệu bạc đạn (vòng bi) đã mòn hoặc rỉ. Còn tiếng rít cao, the thé thường do bạc đạn khô mỡ, hoặc do phớt bị khô vì bơm chạy thiếu nước. Nếu xoay trục bằng tay thấy lạo xạo, nặng không đều, hoặc trục bị rơ, đó là lúc cần thay bạc đạn máy bơm nước. Để kéo dài, trục sẽ đảo, làm hỏng phớt, và nặng nhất là rotor cọ vào cuộn dây.
Tuy vậy, không phải tiếng kêu lạ nào cũng do bạc đạn. Trước khi tháo máy, hãy dành vài phút “nghe bệnh” để khoanh vùng đúng chỗ.
Nghe tiếng để đoán bệnh
Máy bơm gia đình kêu theo nhiều kiểu khác nhau, mỗi kiểu chỉ về một nhóm nguyên nhân riêng:
| Kiểu tiếng kêu | Nguyên nhân thường gặp | Vị trí cần kiểm tra |
|---|---|---|
| Rè rè đều, to dần theo tháng | Bạc đạn mòn, vỡ bi, rỉ sét | Hai đầu motor |
| Rít cao, the thé | Bạc đạn khô mỡ; phớt chạy khô | Đầu motor; khe giữa motor và buồng bơm |
| Lạch cạch, cọ quẹt | Cánh quạt làm mát cọ vào nắp chụp; dị vật trong buồng bơm | Đuôi motor; buồng bơm |
| Lạo xạo như có sỏi trong buồng bơm | Xâm thực: bơm hút khó do lupe bít, ống hút nhỏ, hút quá sâu | Đường ống hút |
| Ù to nhưng không quay, hoặc quay yếu | Tụ hỏng, điện yếu, trục kẹt | Hộp tụ; trục |
| Rung, ù theo nhịp | Bu lông chân đế lỏng, ống không được đỡ | Chân đế, giá đỡ ống |
Tiếng “sỏi” do xâm thực rất dễ nhầm với tiếng bạc đạn. Điểm khác biệt là tiếng xâm thực phát ra từ buồng bơm, và thường đi kèm hiện tượng nước ra yếu, lẫn bọt khí. Nếu nghi ngờ nguyên nhân nằm ở phía hút, hãy xem bài 10 nguyên nhân máy bơm không lên nước.
Vì sao máy bơm kêu rè: bạc đạn hỏng như thế nào?
Một motor bơm gia đình thường có hai bạc đạn: một ở đầu trước, sát buồng bơm, và một ở đầu sau, phía quạt làm mát. Phần lớn là loại bạc đạn kín hai mặt, đã được bơm sẵn mỡ từ nhà máy và không tra thêm mỡ được. Khi mỡ khô hoặc bị nhiễm bẩn, bạc đạn chỉ còn cách thay mới.
Những nguyên nhân khiến bạc đạn hỏng sớm:
- Nước rò qua phớt. Đây là thủ phạm số một của bạc đạn đầu trước. Nước rỉ từ buồng bơm men theo trục, rửa trôi mỡ và gây rỉ sét. Nếu thấy khe giữa motor và buồng bơm thường xuyên ẩm, hãy xử lý theo bài thay phớt máy bơm nước gia đình trước khi bạc đạn kịp hỏng theo.
- Máy từng bị ngập hoặc đặt ngoài mưa. Hơi ẩm ngấm vào cả hai bạc đạn.
- Đường ống kéo lệch trục. Ống nặng không có giá đỡ, hoặc lắp ống bị gượng ép vào cửa bơm, tạo lực đè lệch lên trục. Bạc đạn phải chịu tải lệch liên tục nên mòn nhanh.
- Motor nóng kéo dài. Nhiệt cao làm mỡ khô và biến chất nhanh hơn.
- Tuổi thọ tự nhiên. Bơm chạy nhiều giờ mỗi ngày trong nhiều năm, bạc đạn mòn dần là chuyện bình thường.
Cách kiểm tra bạc đạn tại nhà
1. Nghe bằng tua vít. Khi bơm đang chạy, áp đầu một chiếc tua vít dài vào nắp motor ở từng đầu, rồi áp tai vào cán tua vít. Cách này giúp nghe rõ tiếng bên trong. Bạc đạn tốt cho tiếng vo vo đều và êm. Bạc đạn hỏng cho tiếng rè, lạo xạo hoặc gõ nhịp. Hãy so sánh hai đầu motor để biết bạc đạn nào đang kêu. Thao tác cẩn thận, tránh để tay hoặc tua vít chạm vào phần quay hay dây điện.
2. Xoay trục bằng tay. Ngắt điện, tháo nắp chụp quạt ở đuôi motor, rồi xoay trục chậm vài vòng:
- Trục quay trơn, đều: bạc đạn còn tốt.
- Có cảm giác lạo xạo, nặng nhẹ theo từng đoạn: bạc đạn đã mòn hoặc vỡ bi.
3. Thử độ rơ. Nắm đầu trục hoặc cánh quạt, lắc nhẹ theo chiều ngang và chiều dọc trục. Bạc đạn tốt gần như không có độ rơ có thể cảm nhận bằng tay. Nếu trục lắc lư thấy rõ, cần thay bạc đạn.
4. So nhiệt hai đầu motor. Sau khi bơm chạy một lúc, đầu motor có bạc đạn hỏng thường nóng hơn hẳn đầu còn lại.
Khi nào cần thay bạc đạn máy bơm nước?
Bạn nên thay khi gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Tiếng rè hoặc rít kéo dài và tăng dần, không còn mất đi khi máy chạy ấm.
- Xoay trục thấy lạo xạo, hoặc trục bị rơ.
- Motor từng bị nước vào hoặc bị ngập, dù hiện tại chưa kêu.
- Bơm khởi động nặng, có lúc kêu ù không quay được. Trường hợp này thường gặp khi bạc đạn đã sắp kẹt cứng. Xem thêm bài máy bơm kêu ù ù nhưng không chạy.
Đừng chờ đến khi bơm “đứng” hẳn mới sửa. Bạc đạn vỡ bi khiến trục đảo, rotor có thể cọ vào stator. Khi đó, lớp cách điện cuộn dây bị mài rách, motor chạm chập và có thể cháy. Chi phí lúc ấy sẽ là quấn lại motor, cao hơn nhiều so với một cặp bạc đạn.
Xem thêm >> máy bơm bị cháy: 5 dấu hiệu nhận biết
Thay bạc đạn máy bơm gồm những bước nào?
Thay bạc đạn cần tháo rời motor và có dụng cụ chuyên dụng. Phần dưới đây giúp bạn hiểu quy trình để trao đổi với thợ và kiểm tra chất lượng công việc, không phải hướng dẫn tự làm cho người chưa có kinh nghiệm.
- Ngắt điện, xả nước, tháo buồng bơm, cánh bơm và phớt.
- Tháo nắp motor hai đầu, rút rotor ra. Bước này cần cẩn thận để không làm trầy cuộn dây.
- Tháo bạc đạn cũ bằng vam (cảo). Không dùng búa đóng trực tiếp lên trục.
- Kiểm tra cổ trục và ổ đỡ bạc đạn trên nắp motor. Nếu cổ trục bị mòn hoặc ổ đỡ bị rộng, bạc đạn mới cũng sẽ nhanh hỏng.
- Ép bạc đạn mới đúng mã, đọc trên vành bạc đạn cũ. Khi ép, chỉ tác dụng lực lên vành trong (vành ôm trục). Gõ vào vành ngoài sẽ làm hỏng bạc đạn mới ngay từ lúc lắp.
- Thay phớt mới cùng lúc. Phớt cũ đã chịu trục đảo trong thời gian dài, giữ lại dễ rò nước làm hỏng bạc đạn mới.
- Lắp lại, xoay thử bằng tay, đo cách điện cuộn dây, rồi chạy thử và kiểm tra dòng điện so với nhãn motor.
Nên thay cả hai bạc đạn cùng lúc. Khi một bạc đạn đã hỏng, bạc đạn còn lại thường cũng đã mòn tương đương. Thay một chiếc rồi vài tháng sau lại phải tháo motor lần nữa là không kinh tế.
Về chất lượng bạc đạn: ưu tiên bạc đạn có xuất xứ rõ ràng, đúng mã và đúng kiểu che chắn (kín hai mặt). Bạc đạn kém chất lượng thường bắt đầu kêu lại chỉ sau một thời gian ngắn.
Cách hạn chế máy bơm gia đình kêu do bạc đạn
- Xử lý rò nước ở phớt ngay khi mới phát hiện.
- Đặt bơm nơi khô ráo, có mái che, cao hơn mặt nền để tránh ngập.
- Đỡ đường ống bằng giá đỡ riêng, không để ống treo trên cửa bơm.
- Siết lại bu lông chân đế định kỳ để giảm rung.
- Không để bơm chạy khô hoặc khởi động quá nhiều lần mỗi giờ.
Bạn có thể tham khảo thêm lịch kiểm tra định kỳ trong bài hướng dẫn bảo dưỡng máy bơm nước tại nhà.
Điện Cơ Tấn Phú - Đơn vị sửa máy bơm nước TPHCM uy tín
Nếu máy bơm nhà bạn đang kêu rè, kêu rít hoặc rung bất thường, Điện Cơ Tấn Phú có dịch vụ bảo trì, sửa chữa máy bơm tại TP.HCM, bao gồm kiểm tra, thay bạc đạn, thay phớt và đo cách điện motor.
- Văn phòng: 607B Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP.HCM
- Kho xưởng: 221 Đường Song Hành, Phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM
- Hotline & Zalo: 0913.532.862
- Email: tanphupumps@gmail.com
Bạn có thể quay một đoạn video ngắn có tiếng máy chạy rồi gửi qua Zalo. Kỹ thuật viên thường đoán được khá sát nguyên nhân chỉ qua âm thanh, trước khi đến kiểm tra trực tiếp.
Câu hỏi thường gặp
1. Máy bơm kêu rè có dùng tiếp được không?
Vẫn chạy được một thời gian, nhưng tiếng rè sẽ ngày càng nặng hơn. Bạc đạn vỡ bi có thể làm trục đảo, hỏng phớt và nặng nhất là làm cháy motor. Nên kiểm tra và thay sớm.
2. Có tra mỡ cho bạc đạn máy bơm được không?
Phần lớn bơm gia đình dùng bạc đạn kín hai mặt, không thiết kế để tra thêm mỡ. Khi bạc đạn đã khô mỡ và kêu, cách xử lý đúng là thay mới.
3. Máy bơm kêu rít khi mới bật rồi êm dần là sao?
Tiếng rít chỉ xuất hiện lúc khởi động thường liên quan đến phớt bị khô, hoặc bạc đạn bắt đầu thiếu mỡ. Nếu tiếng kêu ngày càng kéo dài hơn, nên kiểm tra sớm.
4. Thay bạc đạn có cần thay phớt luôn không?
Nên thay luôn. Khi đã tháo đến bạc đạn thì phớt cũng phải tháo ra, và phớt cũ đã chịu trục đảo trong thời gian dài, giữ lại dễ rò nước làm hỏng bạc đạn mới.
Máy bơm kêu rè, kêu rít là cách motor báo hiệu bạc đạn đang xuống cấp. Ba thao tác giúp bạn khoanh vùng nhanh:
- Nghe bằng tua vít ở hai đầu motor.
- Xoay trục bằng tay để cảm nhận độ trơn.
- Lắc thử độ rơ của trục.
Thay bạc đạn sớm, thay cả cặp kèm phớt mới, và xử lý tận gốc chỗ rò nước sẽ giúp motor bền thêm nhiều năm, thay vì phải quấn lại khi đã quá muộn.
